Economische mythes ontzenuwen a.u.b.

by Arjo Klamer
Haagsche Courant, 18 August 2001

Van termen als inflatie en overheidsschuld raakt menig politicus en burger snel van de kook. Alles moet uit de kast worden gehaald om de moderne spoken te laten verdwijnen. Maar nodig is dat niet. We laten ons ten onrechte bang maken.

Een aantal themaes komt steeds weer terug in economische discussies op straat en in de Tweede Kamer. Zoals dat inflatie slecht is, dat de rente die de overheid betaalt, weggegooid geld is, dat de overheidsschuld weggewerkt moet worden, en dat je de markt nodig hebt om mensen en bedrijven de goede prikkels te geven. De argumenten worden dan gepresenteerd alsof ze de waarheid zijn. Natuurlijk is inflatie slecht. Durf het te ontkennen. Maar alle vier de beweringen zijn mythen.

Laat ik beginnen met inflatie. Hebben mensen het over inflatie dan hebben ze het over prijzen die omhoog gaan. Dat klopt. Maar het klopt niet dat daarmee inflatie altijd slecht is.

Het belangrijkste inzicht van mijn wetenschap is dat alles twee kanten heeft. Het is eigenlijk een boekhoudkundig inzicht en komt erop neer dat wat ergens uitgaat, ergens anders moet binnenkomen. Geeft u geld uit, dan zal iemand de ontvanger moeten zijn.

Kringloop

Het geld gaat rond, als in een kringloop, zeggen wij economen dan. Met stijgende prijzen is het niet anders. Betaalt u meer voor een kop koffie of de trein, dan houdt dat in dat de andere partij meer ontvangt voor zijn koffie of kaartje. U betaalt meer maar ontvangt ook meer. Nu kan inflatie er best toe doen, maar het waarom is niet al te gemakkelijk uit te leggen.

Inflatie doet er toe wanneer ze uit de hand loopt. We spreken dan van hyperinflatie. Erg reĆ¹el is kans daarop niet in ons deel van de wereld, maar de angst ervoor blijft groot. Inflatie doet er ook toe wanneer alle prijzen en lonen niet gelijk omhoog gaan. In dat geval hebben sommige groepen baat bij de inflatie en anderen lijden eronder. Daar valt wel wat aan te doen, zoals het inflatie-bestendig maken van de uitkeringen. Hoe dan ook, de problemen zijn zo betrekkelijk dat u en ik niet wakker hoeven te liggen van het inflatiespook.

De andere mythe betreft de rente op de overheidsschuld. Het lijkt zo erg, al die rente die de overheid moet betalen over haar schuld. Zalm doet er steeds erg moeilijk over.

De rentebetalingen lijken evenwel veel minder erg wanneer we kijken naar degenen die de rente ontvangen. Dat zijn de bezitters van overheidsobligaties, zoals u en ik (of onze pensioenfondsen). Het komt erop neer dat u en ik via de belastingen het geld leveren waarmee de overheid de rente kan betalen, en dat u en ik vervolgens die rente weer in eigen zak steken. Het geld gaat dus van de ene naar de andere broekzak. Wat is daar nu zo erg aan? Goed, een deel van de rente gaat naar buitenlanders. Maar ook dat is zo erg niet. Dat brengt me op de volgende mythe, die van de overheidsschuld.

Willen we Zalm en de zijnen geloven, dan moeten we alles doen om die enorme schuld van meer dan vijfhonderd miljard gulden weg te werken. Dat is ongeveer 60 procent van het bruto nationaal produkt. Dat lijkt veel maar is dat het ook? Koop een huis en uw schuld zal uw jaarlijkse inkomen ver overschrijden. Een beetje bedrijf werkt met flinke schulden. Kosten gaan immers voor de baat uit. Je moet schulden maken om te investeren, en met die investeringen kan je verdienen. Voor de overheid is het niet anders. Ook de overheid moet investeren, in havens, wegen, bruggen en onderwijs. Dat ze daarvoor gaat lenen bij ons - de burgers - is een gezonde praktijk. Op die manier kunnen onze kinderen, die de vruchten plukken van deze investeringen, mee betalen aan de kosten. Dus schuld op zich is geen probleem. Alle schuld willen aflossen is onzinnig. Waarom zouden we? Om de rentebetalingen te besparen? Maar die zijn ook niet echt een probleem, zagen we net.

Nee, het enige waar we beducht voor willen zijn, is een schuld die te ver oploopt, of investeringen die niet renderen. En dat zijn nu onze zorgen niet.

Prikkelen

Tenslotte is er die mythe dat je de markt nodig hebt om mensen te prikkelen. Die mythe zorgt ervoor dat een groot deel van de overheid de markt op wordt gedreven. Alsof mensen alleen maar goed werken wanneer ze kunnen verliezen van een concurrent. Soms zal dat het geval zijn, maar gelukkig doen de meeste mensen hun best omdat je van niet je best doen, niet gelukkig wordt.

Het wordt hoog tijd dat we de economische mythes ontzenuwen voor wat ze zijn: mythes. Het zou ons leven rustiger maken, minder gehaast en minder zorgwekkend.