Tenslotte: laatste column voor de gpd bladen

by Arjo Klamer
GPD bladen, 23 January 2003.

Voor het laatst wil ik wijzen op de onderschatting van Europa. De verkiezingsdebatten gingen over het kwartje van Kok, over het aantal gevangenen per cel en de naam van de premier, maar Europa deed niet mee. Tijdens de twee belangrijkste lijsttrekkersdebatten, die van vorige week zondag en dinsdagavond, is zelfs het woord Europa niet gevallen. Het is ongelooflijk maar waar. Een belangrijk deel van de Nederlandse soevereiniteit is opgeofferd met de komst van de euro en nu weer met de uitbreiding, onze sociale voorzieningen staan onder druk vanwege Europese eisen, Europa wil niet dat onze bedrijven opereren zoals ze gewend waren, dus in overleg met elkaar, het Nederlands parlement heeft weinig meer in te brengen omdat de belangrijkste zaken beslist worden in Brussel, tal van Nederlanders irriteren zich mateloos aan die euro en alles Europees, en de politici en de journalisten negeren Europa totaal. Hoe is dat toch mogelijk?

Het geeft me te denken. Over de beperktheid van een column als deze, bijvoorbeeld. Hoe vaak heb ik het onderwerp van Europa wel niet op deze plaats aan de orde gesteld? Steeds weer waarschuwde ik voor de gevaren van te verregaande Europese integratie, voor de risico's van een gemeenschappelijke munt, en wees op de democratische en sociale tekorten van de Europese Unie. Het doet er allemaal weinig toe. Althans die indruk heb ik. Veel lezers hebben me laten weten, het met me eens te zijn en prijs stellen op een kritisch geluid ten aanzien van de Europese ontwikkelingen. Ik dank hen voor de moeite die ze hebben genomen om mij dit te laten weten. Helaas, veel verder komt de kritiek niet.

Mijn kritiek op de Europese ontwikkelingen heeft te maken met mijn stelling dat er meer is in dit leven dan het economische. Zoveel gebeurt vandaag de dag om economische redenen. Steeds weer is het geld het doorslaggevende argument om iets wel dan niet te doen. De politici werken mee aan Europa omdat dat goed is voor onze economie; gemeentes renoveren hun museums om meer toeristen en hun geld te trekken, en bij bedrijven zou het uitsluitend om de winst gaan. Alsof het leven niet om iets anders zou gaan. Om een goed gevoel te hebben, bijvoorbeeld, om gezien te worden en ergens bij te mogen horen, om betrokken te kunnen zijn bij de politiek (een onmogelijkheid in dat grote Europa), om goede vrienden te hebben, om trots te kunnen zijn op je land, om geinspireerd te kunnen zijn (Europa?), om de liefde te kunnen beleven. Al het andere is een middel daartoe. Althans dat zou het moeten zijn.

Daarom wees ik steeds op de waarden die in de verdrukking komen bij een vergaande marktwerking, bij een privatisering, bij het prijzen van culturele goederen. Is in een markt de prijs de enige graadmeter, mensen die bewust willen leven, zullen zich bijvoorbeeld willen beraden over de partij waaraan ze hun geld geven in een markttransactie. Waarom van grote, anonieme en veelal maatschappelijk onverantwoord opererende ondernemingen kopen, wanneer je dat ook van hardwerkende en sociaal voelende middenstanders kan doen? Waarom zouden we geen rekening houden met het sociale en milieu beleid van een onderneming? Het is een kwestie van beschaving, zou ik zeggen.

Langzaam zie je een kentering. Positief was de discussie over waarden en normen tijdens de verkiezingscampagne, ook al was het jammer dat men graag de zwarte piet richting overheid wilde schuiven. Nu is het natuurlijk wel zo dat politici niet over onze waarden en normen gaan. Daar zijn we zelf voor. Waarden krijgen gestalte wanneer u en ik elkaar op aanspreken. Volgens mij draait dit leven om sociale en culturele waarden. De economie met haar markten en bedrijven is niets meer en niets minder dan een middel.

Dat gezegd hebbende, realiseer ik dat ik steeds minder een econoom ben en steeds meer in het vaarwater kom van mijn vader die dominee was. De appel viel toch minder ver van de boom dan hij ooit gedacht heeft. Daarom past deze column niet meer op deze plek. Want hier moet het toch vooral over de economie gaan, over markten, productie en dergelijke onderwerpen. Dat zien de redacteuren ook in. Vandaar dat dit mijn laatste column is.

Ik dank alle lezers voor hun aandacht en belangstelling. We komen elkaar ongetwijfeld tegen op een andere plek, via een andere weg. Wilt u met mij verder dan kunt u altijd http://www.klamer.nl raadplegen.