Bij leiderschap horen visie en creativiteit

by Arjo Klamer
De Twentsche Courant Tubantia, 4 April 2001

Leiderschap is in. Creativiteit ook. En visie want dat hoort weer bij leiderschap. Het bedrijfsleven is er vol van en ook bij de overheid gonst het van deze begrippen. Directeuren en projectmanagers moeten leiders zijn en daarvoor hebben ze visie nodig. En omdat vrijwel iedereen onzeker is over het eigen kunnen, verdienen consultants en conferentieorganisators bakken met geld met seminars en werkgroepen over leiderschap, creativiteit en visie.

AIk vrees dat wanneer mensen moeten leren over leiderschap, creativiteit en visie, er weinig hoop is. Want welke leider, aecreatievelingae, of visionair gaat nu luisteren naar iemand die het allemaal beter weet? aeCreatievelingenae worden geboren, die maak je niet. Leiders zijn de jongens en meisjes die het heft in handen weten te nemen wanneer er iets op het schoolplein georganiseerd moet worden. Dat vraagt om zelfvertrouwen en, ja inderdaad, visie.

Op zich is het hebben van een visie niets bijzonders. Iedere daad die we stellen richting de toekomst, impliceert een visie. De huisvrouw die het avondeten bedenkt, heeft een visie van een maaltijd die werkt. Ook het plannen van een vakantie vraagt om een visie.

Zoals het woord al zegt, probeer je de vakantie voor je te zien -een mooie, rustige camping met fantastisch uitzicht en lekker bij het water, gezellige terrasjes en vanzelfsprekend ÙÙn en al gezelligheid. Dat voorzien is een visie. Ontbreekt een visie dan gebeurt er niets, althans niets bijzonders. Iedere keer dezelfde vakantiebestemming kan ook, maar daar is geen visie voor nodig. Goed, u wilt visie. U bent boer, manager, huisvrouw, of projectleider en vindt dat uw organisatie wel eens wat anders nodig heeft. Hoe doet u dat? De neiging is groot om blauwdrukken te maken van een ideale situatie. Dat ideaal moet uw doel worden, dat is uw visie.

Op de middelbare school gaf een ambitieuze jonge aardrijkskunde-leraar ons de opdracht een plan voor ons dorp Hilversum te maken. Iedereen kwam met de meest fantastische oplossingen, met viaducten, tunnels en monorails. Onze visie was gefixeerd op technische oplossingen. Aan het leefklimaat hadden we niet gedacht en aan de eigenheid van Hilversum al helemaal niet.

Een fixatie op technische oplossingen plaagt de visie van menig architect en manager. Hun visie is van een geheel nieuwe constructie waarin alle oude problemen opgelost zijn. De beroemde

Franse architect Le Corbusier wilde daarom gehele wijken van Parijs plat leggen om een geheel nieuwe, keurig gestroomlijnde en egalitaire stad te bouwen. De Bijlmer was ook zoen architectonische visie van een moderne samenlevingsvorm. Hedendaagse managers zijn niet anders. Zet ze aan het hoofd van een bedrijf en ze zetten het liefst de gehele organisatie op hun kop om hun ideale onderneming te realiseren. De Bijlmer is anders geworden. De vraag is of de ingrijpende visies van de moderne manager wel goed uitpakken.

Hier is mijn advies (gratis en voor niks!). Voordat u begint uw visie te verbeelden, probeer eerst een verhaal te vertellen. Vertel het verhaal van uw gezin, uw bedrijf, project, stad, vakantie of wat uw visie ook nodig heeft; vraagt u zich daarbij af waar het verhaal over moet gaan, wie de belangrijkste figuren zijn (om wie gaat het?), wat hun rollen zijn in het verhaal, wie de helden en wie de schurken zijn en vooral wat de plot van uw verhaal is.

Vertel dit verhaal aan de mensen die er mee te maken hebben en kijk of het klopt, of zij zich erin herkennen en erdoor ge'nspireerd worden. Dan ontstaat uw visie vanzelf.

Managers vertellen nu graag een verhaal waarin aandeelhouders de hoofdrol spelen en zij de held zijn. In hun verhaal gaat het over macht en kracht; hoe groter hoe beter. Volgens Jeffrey Carter, de decaan van Yale business school, komt het gemene goed niet in hun verhaal voor. Managers hebben het niet over hun verantwoordelijkheid voor zoiets als het analfabetisme in de wereld.

Het is vooral zakelijk, het klinkt stevig en kloek. Je ziet er zelfs sociaal-democraten en CDAAEers voor vallen. Hoe lang nog? Zelf hoor en vertel ik liever een warm verhaal dat gaat over betrokkenheid en gemeenschappelijkheid.

In mijn verhaal zijn de helden niet de mensen en instellingen die hun geld ergens instoppen om er zoveel mogelijk winst uit te halen. Integendeel, het gaat mij eerder om mensen die met ziel en hartstocht zich inzetten. En om een omgeving die toewijding weet te waarderen. De visie die daaruit volgt is anders. Probeer het maar eens zelf te vertellen. U ziet het vanzelf.