De uitdaging voor Balkenende

by Arjo Klamer
GPD bladen, August 2002

Balkenende heeft zijn strategisch akkoord met de LPF en de VVD. Het akkoord leest aardig. “Nederland moet veiliger, zorg en onderwijs beter, en de integratie in de samenleving sterker.” Het gaat in de eerste plaats om het herstel van vertrouwen, om veiligheid. De economie komt op de tweede plaats. In dat opzicht wijkt dit kabinet af van Paars. Maar kijk je door de mooie bedoelingen en teksten heen, dan verandert er niet al te veel. Dit kabinet heeft toch wel erg veel weg van Paars. Je vraagt je af waar de revolutie van 15 mei goed voor is geweest.


De beslissende factor is Zalm. Hij had de aas in handen en heeft hem mooi uitgespeeld. De tekst van het akkoord straalt veel CDA uit zoals in opmerkingen over waarden, gemeenschapszin, en het gezin, en veel LPF, in de aanpak van immigratie en criminaliteit, maar lees door en u ziet Zalm in volle glorie. Net als Paars zet dit kabinet werk voorop, stelt het terugdringen van de staatsschuld als een prioriteit, en zal zich ijveren voor een kleinere overheid en meer marktwerking. Je hoort het hem zeggen: Jongens, we moeten hoe dan die staatsschuld terugdringen. Herben heeft misschien nog wat tegengesputterd, maar Zalm stond klaar met de cijfers. Doen we het niet, zo sprak hij streng, dan is de ramp niet te overzien wanneer de grijze golf komt opzetten. We willen natuurlijk niet dat onze kinderen met de gebakken peren blijven zitten.” Daar had Mat niet van terug. Balkenende vond het wel best zo. Dus Zalm kreeg zijn zin. Hij heeft ze zelf zo ver gekregen akkoord te gaan met de afschaffing van de onroerende zaak belasting. Handig van hem om het als douceurtje voor te stellen ter compensatie van de verhoging van de premies voor de ziektekosten verzekering. Goed gespeeld.

Dit is een globaal akkoord. Je kan het nieuwe kabinet niet nu al afrekenen op deze intentie verklaring. Je kan je hoogstens afvragen hoe de verliezer van de verkiezingen, de VVD, zo’n sterke stempel op dit akkoord heeft kunnen zetten. Is dat wat de kiezers wilden? Wat wilden de kiezers eigenlijk? Wilden ze die staatsschuld wel afgelost zien in de komende halve eeuw? Willen ze wel meer marktwerking in de verzekering van de zorg? Willen ze dat we allemaal langer doorwerken en dat oudere werklozen sollicitatie plicht gaan krijgen? Ik betwijfel het. De meeste mensen kwamen in de stemwijzer (waar je via internet stemadvies kreeg na het beantwoorden van een reeks vragen) uit op het CHU en de SP. Je zou zeggen dat men weliswaar een stevigere aanpak van sociale problemen wil, minder laksheid dus en minder tolerantie, maar dat men weinig op heeft met de verharding van de economie, met de tweedeling, en verregaande marktwerking. Die eerste boodschap is begrepen maar de tweede lijkt niet overgekomen te zijn.

Ik wil Jan Peter Balkenende en zijn kabinet daarom graag het volgende voorhouden:

a. Neem het niet al te serieus met de bezuinigingen. Neem de verantwoordelijkheid die een overheid moet nemen wanneer het economisch wat minder gaat, en wees royaler met de uitgaven in de begin periode en pas de bezuinigingen eerst toe in 2004 en 2005 wanneer de economie weer wat aangetrokken zal zijn. Vermijd dus een pro-cyclisch beleid.

b. Werk aan een voorstel om een limiet in te voeren voor de aftrek van de hypotheekrente, en denk verder aan maatregelen om exorbitante inkomens tegen te gaan, zoals een progressievere belasting. Stel de tweedeling dus aan de orde.

c. Iedereen kan weten dat meer asfalt niet de oplossing is voor het file probleem. Neem de onaangename ingrepen die nodig zijn, zoals een kilometerheffing, in 2003 zodat mensen kunnen wennen voor ze weer hun stem mogen uitbrengen.

d. Wees bereid meer uit te geven voor onderwijs en zorg mocht het voorgenomen programma niet werken. Dat u graag ziet dat onderwijzers en verzorgers weer plezier in hun werk hebben, is natuurlijk mooi maar verwacht dat daar een kostenplaatje aan zal zitten.

e. Een doeltreffender overheidsapparaat is een lovenswaardig streven, hoe moeilijk de verwezenlijking daarvan ook zal zijn. Het blijft een goed alternatief voor geprivatiseerde overheidsdiensten.

f. Besteed meer aandacht aan sociale organisatievormen, oftewel organisaties die ideeele doelen nastreven en geen overheidsdienst zijn. U heeft dat in uw geschriften steeds gedaan. Doe daar wat mee als minister president. Dit land is gebaat bij meer idealisme en sociale verantwoordelijkheid van haar burgers.

g. En besef dat mensen vooral hunkeren naar een duidelijk sociaal gezicht van uw kabinet.

U heeft een zware opgave. Ik wens u sterkte, en geluk.