Afschaffing van spaarloonregeling is een verkeerd signaal

by Arjo Klamer
GPD bladen, 2 August 2002

Rekent u zich ook al rijk? Het kabinet heeft aangegeven van plan te zijn het bedrag dat u via uw werkgever gespaard hebt vrij te geven. Dus hoor je links en rechts hoe goed dat voor de economie is. Want juist nu de economie in het slop raakt, komt in één klap zes miljard euro vrij. Wordt dat geld in de economie gepompt, dan zou dat een mooie impuls zijn. Precies wat de dokter voorschrijft nu de economie wat kwakkelt. Je zou zeggen een pluim in de hoed van staatssecretaris van Eyck die met dit voorstel kwam.

Die van Eyck was overigens een paar maanden nog een gewone docent economie aan mijn universiteit. En nu dan al die aandacht voor een luttel voorstel. Dat moet met macht te maken hebben. Ik kan als hoogleraar op deze plek voorstellen wat ik wil—zoals de afschaffing van de euro bijvoorbeeld—maar zonder minister of kamerlid voor mijn naam, doen die voorstellen er weinig toe. Misschien helpt het als ik leer ondersteboven te praten of zoiets. Onderwijl kan ik alleen de mensen benijden die die machtspositie wel hebben. Zoals van Eyck nu.

Hoe goed het voorstel ook oogt, er kleven ook flinke bezwaren aan. Laat me eerst het economisch effect wat relativeren. Natuurlijk rekent u zich niet rijk wanneer het gespaarde bedrag van wellicht een paar duizend euro vrijkomt. Misschien als u krap bij kas zit, zult u het gaan uitgeven aan een hoognodige nieuwe wasmachine, of die vakantie die u zich eigenlijk niet kon veroorloven. En misschien behoort u tot de groep die zich door deze verrassing op uw rekening laat inspireren tot een uitspatting. De kans is evenwel groot dat u tot de overgrote meerderheid hoort die dit geld geoormerkt heeft voor een speciaal doel, zoals de studie van de kinderen of de auto die ter zijner tijd vervangen moet worden. Het merendeel van de mensen zal het geld daarom niet uitgeven maar wegzetten in een andere spaarrekening. De enigen die daar profijt van hebben zijn de banken.

Nu is dat zogenaamde macro-economische effect ook niet de reden waarom het kabinet dit voorstelt. De reden is eerder dat de spaarloonregeling vervalt. Het deblokkeren van de spaargelden is bedoeld als gebaar aan de gedupeerden. Want mensen die van deze regeling gebruik maken, worden er jaarlijks toch weer een paar honderd euro beter van. Meer dan een gebaar is deze deblokkering evenwel niet. Was u van plan het geld pas over een paar jaar uit te geven, dan heeft u er alleen maar last van want straks moet u verzinnen waar u het geld weg gaat zetten tot u het nodig heeft. Zo redenerend begin je je af te vragen waar al die heisa over is. (Van Eyck zal er zelf ook van op hebben gekeken, zo stel ik me voor, want dat zijn voorstel niet zoveel voorstelt, zal hij zonder meer zelf beseft hebben. Zo slim is hij wel.)

Blijft staan de afschaffing van het spaarloon. Al had die regeling niet veel om het lijf, het gaf een belangrijk tegendraads signaal. Steeds meer gaan we de Amerikaanse kant op en zien we een wereld waarin consumeren centraal staat en waarin mensen bereid zijn zich diep in de schulden te steken om te kunnen blijven consumeren ook als hun inkomen ontoereikend is. Sparen wordt iets voor de angsthazen. Auto’s en wasmachines koop je op de pof en geld voor de vakanties leen je. De spaarloonregeling staat haaks op die ontwikkeling. En daar is veel voor te zeggen.

Een gezond spaargedrag is immers niet alleen persoonlijk van belang maar ook maatschappelijk. Sparen betekent vooruitzien, rekening houden met de toekomst. Ik hoef niemand te vertellen dat wij allen moeten sparen voor onze oude dag. Dat sparen is zo essentieel dat we er zelfs wettelijk toe verplicht zijn. Ik zal evenwel zelf moeten sparen voor dat jaar dat ik wil nemen om er eens tussenuit te gaan, of om een buitenlandse studie van een kind te bekostigen. Vooruitzien is verstandig. Maatschappelijk is het sparen van belang omdat daarmee de financiele middelen worden bijeengebracht die nodig zijn om de bedrijfsinvesteringen te financieren en de eventuele tekorten op de overheidsbegroting. Wordt er te weinig gespaard in een economie, dan loopt de economie vast bij gebrek aan financiele middelen. Daarom kan de overheid een reden hebben om het spaargedrag te stimuleren. Die spaarloonregeling was zo’n stimulans. De vraag is wat het kabinet ervoor in de plaats gaat zetten. Ik wacht op een voorstel dat echt serieuze aandacht verdient.