Debat in Rode Hoed over financiële crisis

Bos krijgt complimenten voor 'niets doen en afwachten'

Met Wouter Bos, Lex Hoogduin, Arjo Klamer
Door onze redacteur Huib Modderkolk
NRC Handelsblad, 26 September 2008

Original link in NRC Handelsblad

Wat kan de minister van Financiën van Nederland doen tegen de ongebreidelde macht van het superkapitaal? Dat was de centrale vraag gisteren bij een debat in de Rode Hoed in Amsterdam, georganiseerd door NRC Handelsblad en de Rode Hoed, met minister van Financiën Wouter Bos (PvdA), Lex Hoogduin (hoofdeconoom Robeco) en Arjo Klamer (hoogleraar economie).

Volgens Bos is er wel degelijk politieke ruimte (There Are Real Alternatives) om de markt te beïnvloeden, maar zijn de marges niet breed. Hoe breed bleek afgelopen zondag toen hij een verbod op het zogeheten short selling afgekondigde. Een uniek verbod, omdat het per direct is opgelegd. Bos: ,,We moesten wel, want ook in omringende landen werd een verbod afgekondigd."

In een inleidende toespraak ging Bos in op de huidige financiële crisis en de globalisering: "De kredietcrisis mag dan het gevolg zijn van de globalisering, zij wijst het neoliberale ordeningsmodel eerder op haar tekortkomingen dan op haar veronderstelde superioriteit." Lariekoek, volgens Lex Hoogduin. "We zien al acht eeuwen financiële crises. En weet u wat een van de grootste was? De crisis in 1990 in Zweden. In het Scandinavië dat door sociaaldemocraten wordt aangehaald als groot succes." Hij betoogde dat de globalisering ons, juist de afgelopen vijf jaar, veel voorspoed had gebracht. "Kijk naar de enorme groei in China, kijk naar India."

De overheid moet pas ingrijpen als de markt zichzelf niet meer corrigeert, zei Hoogduin.

Daarmee positioneerde hij zich ter rechterzijde van de sociaaldemocraat Bos, die een middenweg voorstaat: voorstander van een vrije markt, maar met een overheid die waakt over gelijke kansen en sociale cohesie. Aan de andere kant stond Arjo Klamer, die Bos bekritiseerde op zijn sociale tekortkomingen. "We krijgen genoeg van het grote graaien. In Londen steken de mensen hun middelvinger op als ze een Ferrari zien. We missen de sociale binding, het gemeenschapsgevoel. Waarom hoor ik de minister niet over de noodzaak van een sterke samenleving?"

De samenleving kan de macht van het kapitalisme beteugelen, zei hij. De mannen met het grote geld zijn niet onze helden. De minister moet de tegenkrachten tegen de macht van het superkapitaal mobiliseren. "Kijk hoe Greenpeace Shell heeft aangepakt." Het moet niet alleen om geld gaan.

In de volle zaal volgde vervolgens een pittige discussie over de mogelijkheden van de minister van Financiën en sociaaldemocraat Bos om het superkapitalisme aan te pakken.

Bos had vol trots gezien dat "de socialisten Wall Street binnentrokken" en zag daarin zijn gelijk dat het neoliberalisme had afgedaan. "Ik ben blij dat er staatsfondsen zijn die de boel kunnen redden."

Maar daar ging de minister wel iets te kort door de bocht, vond Klamer. Want was hij het niet die ABN Amro, Nederlands trots, in de uitverkoop had gezet? De minister had ABN laten zitten, niets gedaan. Klamer: "Ik zou me kapot schamen. Je moet tot het gaatje gaan. Maar ik heb daar niets van gezien. Dit is een beschamende bladzijde in onze geschiedenis."

Bos: "Welk recht van spreken hebben we als we het prachtig vinden dat AKZO het Zweedse Nobel overneemt, maar we protesteren als Nederlandse bedrijven worden overgenomen? Daarbij heeft ABN Amro zichzelf in de verkoop gedaan. Dan sta je als minister al op achterstand."

In de Verenigde Staten werd op hetzelfde moment hard gewerkt aan een omvangrijk reddingsplan. In de Rode Hoed werd gepraat. Klamer: "Daar zijn Nederlanders goed in. Praten, praten, praten. Liefst in zaaltjes als deze." Volgens Hoogduin leidt al dat gepraat tot niets. "Het risico van polderen is dat uiteindelijk niemand verantwoordelijk is." De verantwoordelijke zat in dit geval tussen beide heren in. Maar volgens Bos zijn de mogelijkheden beperkt. Nederland is klein, en de minister van Financiën telt zijn zegeningen. "Ik ben al blij als we ervoor kunnen zorgen dat er in Europees verband gesproken wordt over de aanpak van topinkomens en toezicht." Dat er nu nog geen sprake is van Europees toezicht heeft ook een positieve kant. "Tot nu toe zijn alleen nationale banken in de Europese landen getroffen."

Maar Hoogduin vond zelfs die analyse te zelfvoldaan voor een Nederlandse minister van Financiën. Het is duidelijk waar Nederland staat. "Toezicht kan helemaal niet voorzien wat er op de markt gaat gebeuren. Politici trouwens ook niet." En bij Europese integratie, voegde Klamer toe, zal de Nederlandse invloed steeds minder worden.

Bos luisterde beide heren onderuitgezakt aan. Hij was blij dat hij als minister van Financiën en partijleider van de sociaaldemocraten verantwoordelijk mocht zijn voor het Nederlandse huishoudboekje. "Ik maak me sterk voor bijvoorbeeld een grote publieke sector en zorg er tegelijk voor dat er verstandig met geld wordt omgegaan." En hij voegde er gelijk aan toe dat hij zich ook bij de nieuwe verkiezingen verkiesbaar zal stellen als lijsttrekker van de PvdA.

Hoogduin kwam nogmaals terug op de centrale vraag van het debat. Hij wilde de minister best een compliment maken, want hij had het beste gedaan wat hij tijdens de mondiale financiële crisis als Nederlandse minister had kunnen doen: "niets doen en afwachten."