"De euro? Een ideologie!"

by Arjo Klamer
de Volkskrant, opinie,

5 mei 2010 [Original article » (valid as of mei 2010)]

Nooit was de euro een goed idee, maar nu zijn z'n talrijke tekortkomingen voor iedereen zichtbaar. De Griekse crisis leert ons ten minste tien lessen.

Het Griekse probleem dat de Europese Unie tegen de spelregels in dwong tot een grote steunoperatie heeft een aantal lessen geleerd over de euro en zijn toekomst.

Les 1 Niet te vroeg juichen. Eind 2009 werd nog het grote succes van de euro gevierd. Dankzij de euro zouden de eurolanden de crisis goed doorgekomen zijn. Een paar maanden later blijkt een klein land de euro in zijn val mee te kunnen slepen. De financiële markten blijven ook na de steunoperatie zenuwachtig. En plotseling lijkt de euro zwak en eindig.

Les 2 De euro heeft een hoge prijs. Door zich een gemeenschappelijke munt aan te meten, hebben de eurolanden belangrijke beleidsinstrumenten uit handen gegeven. Als de drachme er nog was geweest, had Griekenland zich goedkoper kunnen maken (door een devaluatie van de munt), zijn rente kunnen wijzigen en een eigen begrotingsbeleid kunnen voeren. Ook Nederland is met de euro aan handen en voeten gebonden.

Les 3 Een muntunie zonder een sterke politieke unie kan niet werken. De politieke unie staat voor de geloofwaardigheid van de munt. De Europese unie blijkt die geloofwaardigheid niet te hebben. Beschamend was dat ze voor deze steunoperatie de hulp van het IMF nodig had.

Het is ondenkbaar dat de Verenigde Staten de hulp van een internationale organisatie zouden inroepen om de schuldenproblematiek van de staat Californië op te lossen. Net als de VS heeft de EU een centrale regering nodig die het nakomen van afspraken kan afdwingen en belasting kan heffen om de balans tussen de verschillende regio's (landen) te handhaven. Dat zo'n regering er komt, is hoogst onwaarschijnlijk omdat de Duitsers en de Fransen zoveel van hun soevereiniteit nooit en te nimmer zullen opgeven. Dat maakt de euro uiteindelijk onwerkbaar.

Les 4 De rol van de Europese Centrale Bank is ondergeschikt. De politieke leiders moeten de echte problemen oplossen. De euro is uiteindelijk een politieke aangelegenheid. Maar uiteindelijk ligt de macht bij de jongens die op de financiële markten handelen. Zij bepalen of het beleid klopt of niet.

Les 5 De euro is goed voor een extreem neoliberaal regime. Ooit schreeuwden Europeanen moord en brand toen Chili het neoliberale beleid van Milton Friedman toepaste. De euro is een ideologieWe spraken van de cold turkey approach, omdat met een dergelijk beleid de overheid in moeilijke tijden niet ruimhartiger wordt, maar juist gaat snoeien, de rente omhoog gooit, en hoge werkloosheid accepteert om de lonen en salarissen naar beneden te dwingen. Vooral het kwetsbare deel van de bevolking wordt het slachtoffer. Nu dwingt de EU, samen met het IMF, Griekenland dat beleid af. Een dergelijk beleid is hardvochtig en asociaal en de EU onwaardig.

Les 6 Van intra-Europese solidariteit is geen sprake. De Noord-Europeanen hebben vastgesteld dat de Grieken en met hen de andere Zuid-Europeanen lui en niet te vertrouwen zijn, en dat ze met z'n allen op de blaren moeten zitten.

De nuance is zoek. Stel dat de gedeputeerden van Zuid-Holland er een zooitje van zouden maken. Zouden daar alle Zuid-Hollanders voor moeten bloeden? Natuurlijk niet. Van mededogen met de gewone Griek is evenwel geen sprake. Alsof de rest van Europa geen blaam treft. Alsof niemand wist hoe het in Griekenland ging toen het mee mocht doen met de euro.

Les 7 De commitment van de Duitsers is beperkt. Slechts schoorvoetend kwamen de Duitsers over de brug. Willen ze nog eens over de brug komen als de Spanjaarden hulp nodig hebben? En wat als de Fransen in nood zijn? De Duitsers hebben ooit hun mark opgegeven om Oost en West samen te mogen voegen. Er komt een moment dat de prijs voor de Duitsers te hoog zal blijken. Bijvoorbeeld wanneer de inflatie uit de hand loopt en de EU wederom onmachtig blijkt.

Les 8 De bankiers ontspringen weer de dans. De steunoperatie is onder meer bedoeld om te voorkomen dat tal van banken het slachtoffer worden van een Grieks faillissement. Wee dat ze gestraft zouden worden voor de risico's die ze namen. De bankiers verdienen zo goed met hun chantage dat de eurolanden hun faillissement niet kunnen verdragen.

Les 9 De euro is een ideologie. Dat is het omdat sinds zijn invoering de euro als de enige mogelijkheid wordt bedacht. Er zou geen alternatief zijn. Ook al hebben tal van economen gewezen op het scenario dat zich nu ontvouwt, ze deden er niet toe.

Les 10 De gulden blijft de mooiere munt, zeker met zijn biljetten. Maar dat wisten we al.

Arjo Klamer was een van de 100 economen die tegen invoering van de euro waren.

Arjo Klamer is hoogleraar culturele economie in Rotterdam